Obowiązek alimentacyjny a przebywanie za kratkami
Obowiązek alimentacyjny określony w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym zakłada przyczynianie się do utrzymania wskazanych osób, a gdy zachodzi taka potrzeba również do wychowania. Ma to szczególne znaczenie w przypadku dzieci.
Bardzo często jest to jednak obowiązek nakładany na jednego z rodziców/opiekunów przez sąd, lub w wyniku zawartej ugody. Od zobowiązanego alimentacyjnie wymaga się wówczas terminowego uiszczania ustalonych w ten sposób należności.
Czy obowiązek alimentacyjny ustaje w czasie pobytu w zakładzie karnym?
Otóż nie. Osadzenie na karze pozbawienia wolności, czyli rozpoczęcie jej odbywania
w zakładzie karnym nie oznacza automatycznie, że zobowiązany do uiszczania alimentów jest z tego obowiązku zwolniony. Co więcej – takim osobom w pierwszej kolejności administracja zakładu stara się zapewnić pracę.
Bardzo często zdarza się również, że to właśnie za tzw. niealimentację (art. 209 KK) skazany odbywa karę pozbawienia wolności. Powstaje wówczas swego rodzaju równia pochyła. Co to oznacza? Osoba zostaje skazana za niealimentację, a przebywając w izolacji wyegzekwowanie tego obowiązku staje się tym bardziej utrudnione, gdyż ma bardzo ograniczone możliwości zarobkowania.
Czy fundusz alimentacyjny pomaga uzyskać alimenty od osoby osadzonej?
Istnieje regulacja dotycząca pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. z dnia 24 marca 2025 r. Dz.U. z 2025 r. poz. 438), zgodnie z którą głównym powodem, dla którego takie środki przysługują jest bezskuteczność egzekucji alimentów.
Osoba uprawniona do ich otrzymywania, lub najczęściej jej przedstawiciel, po uzyskaniu od komornika takiego postanowienia (o bezskuteczności egzekucji) składa wniosek do właściwego dla siebie miejscowo organu. A dokładniej: „W przypadku bezskuteczności egzekucji osoba uprawniona może złożyć do organu właściwego wierzyciela wniosek o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego.” (art. 3 ust. 1 ww. ustawy).
Do takiego wniosku należy również dołączyć zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne o bezskuteczności egzekucji zawierające informację o stanie egzekucji, przyczynach jej bezskuteczności oraz o działaniach podejmowanych w celu wyegzekwowania zasądzonych alimentów.
Droga do uzyskania takich zastępczych świadczeń alimentacyjnych jest czasami jedynym rozwiązaniem. Jednocześnie nie zawsze jest tak, że kwota wskazana w orzeczeniu przyznającym alimenty będzie równa temu, które przyznane zostanie z funduszu. W tym drugim przypadku zwykle będzie to niestety mniej.
Czy przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego zwalnia skazanego z ich zapłaty?
Jedynie w teorii, dlatego że świadczenia z funduszu przyznawane są właśnie dlatego, że zobowiązany ich nie płaci bo nie może lub nie chce. W praktyce nie jest tak, że uzyskanie świadczeń z funduszu zwalnia – tu skazanego – z obowiązku zapłaty. Nadal jest zobowiązany, jednak do spłaty tego co z funduszu otrzymuje uprawniony.
Egzekucja tych należności, czyli w istocie zwrotu tego co wypłaca fundusz, w przypadku pozbawienia wolności, przebiega zwykle przy udziale komornika. Natomiast posiadanie pracy w warunkach zakładu karnego umożliwia właśnie zmniejszenie tego zadłużenia przynajmniej w części.
Czy można ubiegać się o zmianę wysokości alimentów lub ich umorzenie?
Jest to kwestia raczej mało problematyczna, w przypadku, kiedy alimenty płacone są względnie na czas i brak jest jeszcze postępowania egzekucyjnego w tej kwestii. Złożenie takiego wniosku do organu, który wydał decyzję o przyznaniu alimentów wymaga równocześnie wykazania, jakie okoliczności przemawiają za ich zmianą. Okoliczności mogą bowiem przemawiać za ich zwiększeniem – zwykle wniosek taki składa opiekun lub uprawniony lub za zmniejszeniem – w takim kształcie wniosek może złożyć np. skazany, w związku z osadzeniem.
Z kolei taka zmiana świadczeń przyznanych z funduszu alimentacyjnego możliwa jest: na skutek zmiany wysokości zasądzonych alimentów po wpływie tytułu wykonawczego do organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne od miesiąca, w którym nastąpiła zmiana wysokości zasądzonych alimentów.
Istnieje również możliwość umorzenia m.in. należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej. Umorzenia dokonuje się w przeliczeniu procentowym, które przedstawia się następująco:
1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;
2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;
3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.
Takie umorzenie następuje w drodze decyzji administracyjnej.
Możliwa jest również sytuacja, kiedy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
Kiedy kończy się obowiązek alimentacyjny?
W przypadku obowiązku alimentacyjnego względem dzieci kończy się on co do zasady, kiedy dziecko osiąga pełnoletniość. Jest jednak wydłużany, w sytuacji kiedy dziecko kontynuuje naukę, również w szkole wyższej. Wówczas obowiązek taki trwa do roku, w którym dziecko odbywa taką naukę i kończy 25 lat. Wyjątkowo okres ten może zostać ustanowiony na dłużej, szczególnie jeśli sytuacja, najczęściej zdrowotna uprawnionego, tego wymaga.
Należy mieć jednak na uwadze, że mimo ustania tego obowiązku np. w przypadku zakończenia nauki, nie znikają wszelkie zaległości powstałe z tego tytułu.